Een gesprek gericht op telers met Jan Barten, strategisch projectleider Onderzoek en Ontwikkeling bij Bayer.

Tomatenkwekers krijgen veel lof te horen over ToBRFV-resistente onderstammen. Maar wat blijkt uit de gegevens, en waar moeten telers hun aandacht op richten? Jan Barten helpt om de ruis op de markt te onderscheiden van een praktische teeltstrategie.

Jan: Telers willen risico’s beperken, en het idee dat beide delen van een geënte plant resistent zijn, kan geruststellend klinken. Maar we moeten een onderscheid maken tussen vermeende bescherming en bewezen agronomische waarde. De hamvraag is niet alleen of een onderstam resistent is tegen ToBRFV.  Het is belangrijker om te beseffen welke eigenschappen van de onderstam het gewas helpen om het hele seizoen goed te presteren  

Jan: De ent vormt de stengels, bladeren en vruchten. Het is ook het deel waarin de symptomen van ToBRFV en de economische gevolgen daarvan het belangrijkst zijn. De onderstam zorgt voor het wortelstelsel en ondersteunt de groeikracht, het evenwicht, de opname van water en voedingsstoffen, de veerkracht en het uithoudingsvermogen. Beide onderdelen zijn belangrijk, maar ze vervullen verschillende rollen.

Jan: Uit verschillende wetenschappelijke artikelen over dit onderwerp blijkt dat de besmetting met Tobamo via de wortels onder normale teeltomstandigheden inefficiënt verloopt . Het wortelstelsel van de tomaat beschikt over verschillende specifieke afweermechanismen waardoor besmetting met tobamovirussen via de wortels zeer onwaarschijnlijk is.  Om de wortels te kunnen infecteren, moet het ToBRFV: 1 Blijven besmettelijk in de grond of het substraat, 2. Bereik   een open wond in de wortels, 3. Specifieke afweermechanismen van de wortel op de plaats van de wond overwinnen, 4. Replicate, 5. Ga naar de andere cellen 6. Krijg toegang tot de xyleemtransportweefsels van de plant.  Op basis van de huidige wetenschappelijke bevindingen lijkt besmetting van de wortel naar de scheut geen primaire besmettingsroute te zijn in commerciële, beschermde teeltomgevingen (literatuurverwijzingen aan het einde**).

Jan: In een onderzoek dat onder gecontroleerde omstandigheden bij een onafhankelijk instituut werd uitgevoerd, raakten blootliggende wortels in steenwolblokken beschadigd en raakten ze besmet met het ToBRFV. Na zes weken werd er geen virus aangetroffen in de blokken, noch in de bovenste delen van de fabriek. Deze resultaten wijzen erop dat de opname onder de geteste omstandigheden zeer beperkt is en dat er geen transport plaatsvindt van de wortels naar de bovengrondse delen.In aanvullende onderzoeken werden verschillende weerstandsniveaus van enttakken en onderstammen gecombineerd in een geënte gewas.  Uit waarnemingen van symptomen na een gecontroleerde bladbesmetting met ToBRFV blijkt dat resistente enttakken aanzienlijk minder symptomen op bladeren en vruchten vertoonden, ongeacht of ze op een vatbare of een resistente onderstam waren geënt.  Uit hetzelfde onderzoek bleek dat ToBRFV zich niet ophoopt in een vatbare onderstam als de ent resistent is. 

Voor meer informatie over dit onderzoek, zie onze pagina  ToBRFV en de rol van de onderstam.

Jan: Onder commerciële teeltomstandigheden is mechanische overdracht via bovengrondse weefsels de belangrijkste verspreidingsroute, bijvoorbeeld tijdens de verwerking van het gewas. Bij grondgewassen kan besmetting plaatsvinden doordat er water op de bladeren spat of wanneer bovengrondse plantendelen in contact komen met de grond. Daarom blijven hygiëne en sanitaire voorzieningen van essentieel belang. Weerstand is een belangrijk hulpmiddel, maar het is geen vervanging voor een gedisciplineerde hygiëne in de kas.

Jan: Op basis van de momenteel beschikbare gegevens** lijkt de resistentie in de ent de belangrijkste bepalende factor te zijn voor de werking van ToBRFV in een geënte plant. Uit recent onderzoek blijkt dat resistentie van de onderstam op zichzelf wellicht slechts beperkte extra bescherming biedt.   Telers moeten hun keuze voor onderstammen afwegen op basis van alle relevante agronomische factoren, en niet uitsluitend op basis van één enkele resistentie-eigenschap.

Jan: Kies de onderstam op basis van de agronomische functie die deze vervult. Zoek naar een beproefde combinatie van groeikracht, uithoudingsvermogen, evenwicht, wortelsterkte, stressbestendigheid en weerstand tegen relevante bodemgebonden ziekten. De keuze van de juiste onderstam hangt af van de ent, het teeltsysteem, de teeltduur, het klimaat en de lokale teeltomstandigheden.

1. Begin met een resistente ent
De entstam is de belangrijkste bepalende factor voor de resistentie en de mate waarin symptomen zich manifesteren in de geënte gewassen.

2. Zorg voor strikte hygiëne
Beperk het risico op insleep en mechanische verspreiding door strikte hygiëne- en gewasbehandelingspraktijken.

3. Kies een krachtige, winterharde onderstam
Leg een stevige basis die het evenwicht, de veerkracht en de opbrengst van uw gewassen gedurende het hele seizoen ondersteunt.

Jan: Laat je bij de keuze van je onderstam niet door één bewering leiden. Focus op de totale teeltstrategie Zorg ervoor dat de ToBRFV-resistentie zich bevindt waar het het meest van belang is: in de ent. Zorg voor een strikte hygiëne in de kas. Kies vervolgens een onderstam die de kracht, balans en uithoudingsvermogen biedt die uw gewas nodig heeft.

1. Park W.M., Lee G.P., Ryu K.H., Park K.W. (1999). Transmission of Tobacco mosaic virus in recirculating hydroponic system. Scientia Horticulturae 79, 217-226.​
2. Koh S.H., Li H., Sivasithamparam K., Admiraal R., Jones M.G.K., Wylie S.J. (2018). Low root to root transmission of a tobamovirus, yellow tailflower mild mottle virus, and resilience of its virions. Plant Pathology 67, 651-659.​
3. Chuberre C., Plancot B., Driouich A., Moore, J.P., Bandor M., Gügi B., Vicré M. (2018). Plant immunity is compartmentalized and specialized in roots. Frontiers in Plant Science 9, 1692.​
4. Valentine T.A., Roberts I.M., Oparka K.J. (2002). Inhibition of tobacco mosaic virus replication in lateral roots is dependent on an activated meristem-derived signal. Protoplasma 219, 184-196.​
5. Munzert K., Engelsdorf T. (2025). Plant cell wall structure and dynamics in plant-pathogen interactions and pathogen defence. Journal of Experimental Botany, vol 76, No 2 pp228-242.​
6. German L., Yeshvekar R., Benitez-Alfonso Y. (2023). Callose metabolism and the regulation of cell walls and plasmodesmata during plant mutualistic and pathogenic interactions. Plant, Cell & Environment 46, 391-404.​
7. Caldwell J., (1931). The physiology of virus diseases in plants: II Further studies on the movement of mosaic in the tomato plant. Annals of Applied Biology 18, 279-298.​
8. Caldwell J., (1934). The physiology of virus diseases in plants: V. The movement of the virus agent in tobacco and tomato. Annals of Applied Biology 21, 191-205.​
9. Kan J. and Citovsky V. (2025). The roles of movement and coat proteins in the transport of tobamoviruses between plant cells. Frontiers in Plant Science 16:1580554.​